Noord-Portugal: broodrotsen, betoverde bergen en bevallende stenen

Wolven van kurk

Voor ons bezoek aan het enige nationale park van Portugal worden we opgehaald door een chauffeur die elke boom, bocht, gebouw en mens lijkt te kennen. Net nadat we over een stuwdam gereden zijn, beginnen we met ons (gelukkig 4x4) busje aan een klim het Nationaal Park Peneda-Gerês in. We rijden door eindeloze bossen met eucalyptusbomen die hutjemutje op elkaar staan en iets rommeligs hebben met hun loslatende bast. Na de zoveelste haarspeldbocht zien we ineens een beeld van een huilende wolf en de tekst ‘Fafião’. Chauffeur Pedro vertelt ons dat we nu dicht bij het ‘Dorp der Wolven’ (Aldeia de Lobos) zijn: Fafião. Je verwacht dan wellicht dat er wolven in het dorp wonen of dat je er op zijn minst eentje ziet. En dat is ook zeker zo, maar alle wolven die je ziet, zijn geschilderd, gefotografeerd of gemaakt van kurk. Echte wolven vind je hier niet, maar wel een Ecomuseum waar men gepassioneerd vertelt over de woelige geschiedenis van Fafião met de wolven. In de jaren 80 deed men nog hard z’n best om de wolf uit te roeien; nu is het dorp de grootste voorstander van de wolf in het nationale park. Elk jaar wordt een festival gehouden ter ere van de wolf, terwijl je op een steenworp afstand nog de ‘wolfpit’ vindt waar de wolven nog niet zo lang geleden in de val gelokt werden. 

Desolaat wandelparadijs

Pedro haalt ons aan de andere kant van Fafião weer op en samen scheuren we verder door het nationale park. Terwijl Pedro ons de oren van het hoofd kletst over kurkeiken, watervallen, uitzichtpunten en de geweldige wandelingen die hier te maken zijn, kijk ik mijn ogen uit nu we de eucalyptusbossen achter ons gelaten hebben. Kilometerslang komen we niemand tegen en ik vraag me af waarom. Voor mijn gevoel rijden we over een van de mooiste weggetjes van Europa. Naast een enkele dappere boom of struik is er niets te zien dan heide en rotsen, met af en toe een koe van een typisch lokaal ras: de Barrosã-koe met enorme hoorns. Het voelt uitgestorven en desolaat aan en ik moet denken aan de langeafstandswandeling waar Pedro ons over vertelde. Door het park loopt de GR 50, een wandelroute van 190 kilometer waarbij je het nationale park doorkruist. Kijkend naar de schaarse paadjes door het uitgestrekte landschap begint het te kriebelen om een rugzak op m’n rug te slingeren, de rood-witte markering te volgen en te voet alle facetten van dit prachtige park te leren kennen. 

Gezellige graanopslag

Voor een culturele pitstop rijden we naar Soajo. In deze regio sloeg men graan en maïs vaak op in speciale gebouwtjes: espigueiros. Soajo heeft een bijzondere verzameling van deze gebouwtjes, die allemaal op een rotsheuveltje in het dorp staan. Meestal staan ze bij mensen in de tuin, maar hier zijn ze verzameld op één plek, waar de gemeenschap elkaar kon ontmoeten. Wat de bewoners zoal maken met graan, ontdekken we in het hart van het dorpje. Bij een kleine bakkerij proeven we Pão de Ló do Soajo, een cake die nog op traditionele wijze gebakken wordt. Het heeft wat weg van eierkoek, maar dan veel lekkerder. Vooral de knalgele kleur valt op, die je schijnbaar alleen krijgt als je de beste lokale eieren gebruikt. 

Na Soajo is het helaas weer tijd om het nationale park te verlaten. Het donkere, diepgroene, mysterieuze bos vormt een mooi afscheid van dit prachtige park. Na zoveel gezien te hebben, weet ik dat het toch slechts het topje van de ijsberg was.

Geschiedenis en duurzaamheid in één

Op doorreis naar het veelbelovende Arouca Geopark stoppen we in Guimarães: een stadje dat de titel European Green Capital 2026 draagt. Slenterend door het prachtig bewaarde middeleeuwse stadje ontdek ik echter dat het vooral bekend staat onder een andere noemer: de geboorteplaats van Portugal. In de 12e eeuw speelde Guimarães een belangrijke rol bij de vorming van het koninkrijk Portugal. Dat is overal te zien en voelen: terwijl de plaats een sfeer ademt van oude (maar zeker niet vergane!) glorie, is de moderne tijd hier net zo goed voelbaar. Een authentieke kloostergang uit de 10e eeuw waar moderne kunst tentoongesteld wordt, laat goed zien hoe Guimarães historie en hedendaagse relevantie laat samensmelten. 

Hoog boven de rivier

Wat verder naar het zuiden arriveren we in het Arouca Geopark, dat barst van de mogelijkheden als natuurliefhebber. Je kunt er wandelen tot je erbij neervalt, canyonen in de vele watervallen, raften zo moeilijk als je wil, rotsklimmen en mountainbiken. Naast de vele activiteiten is er ook van alles te leren over de geologische waarde van het park. Dat kan bij de musea en infocentra, maar ook door de natuur in te gaan en de vele ‘geosites’ te bezoeken. Dit zijn plaatsen in de natuur waar een bijzonder geologisch verschijnsel waargenomen is of waar het gewoon erg mooi is. 

We kunnen helaas niet alles bekijken in deze geweldige omgeving, dus we beperken ons tot een paar van de highlights. Absolute aanraders als je hier bent, zijn de Arouca hangbrug en de Passadiços do Paiva (Paiva wandelpaden). Onderweg naar het startpunt van onze wandeling over de hangbrug zien we plotseling de Passadiços: houten zigzaggende trappen die als een slang tegen de heuvel aan liggen. Op een nietszeggend parkeerplaatsje naast een oud kerkje begint onze wandeling in de wolken. Letterlijk, want de bewolking is zo laag dat die zich een groot deel van de rit hiernaartoe onder ons in het dal bevond. Al kletsend vergeet ik bijna dat we iets spectaculairs gaan doen, maar plotseling doemt de langste hangbrug van Portugal voor ons op. De overkant, die 516 meter verderop ligt, is door de wolken bijna niet te zien. Halverwege op de brug, 175 meter boven de grond, breekt de zon ineens door. Wat een uitzicht! 

Achter ons gooit een waterval zijn inhoud naar beneden het dal in, waar de woeste rivier heel klein lijkt onder onze voeten. Voor ons komen de houten wandelpaden steeds beter in zicht, die zich een weg banen door de steeds smaller wordende kloof. Met trillende benen van de vele trappen komen we aan op het punt waar de Passadiços de rivier de Paiva door het dal volgen. Er is niets anders te horen dan vogels, het geruis van de wind door de bomen, het geklater van de rivier rond de rotsen of een enthousiast geluid als er weer een ijsvogel gespot wordt. 

Betoverde bergen

De reis gaat verder naar de Serra da Freita, die ook de magische of betoverde bergen genoemd worden. De meest bevlogen geoloog die ik ooit heb ontmoet vertelt ons in geuren en kleuren over het uitzicht waar we naar kijken. Op de heuvel bewaakt een herder met zijn honden een enorme kudde schapen en geiten, die rustig rondscharrelen op het plateau. We rijden verder, maar moeten eerst even geduld hebben en meegaan in het tempo waarin de herder de weg oversteekt. Nadat we de geoloog zijn gevolgd door de ontzettend smalle straatjes van een afgelegen bergdorpje, komen we aan bij de hoogste waterval van Portugal, de Frecha da Mizarela.

Aan de andere kant van de vallei zien we onze volgende stop al liggen: Castanheira. In dit dorpje wonen maar 8 mensen, die geen van allen kunnen lezen of schrijven en van wie de jongste 67 jaar is. Naast de kleine gebouwtjes waar het vee staat en de locals wonen, staat een huisje dat er net iets moderner uitziet. Dit gebouw is het Casa das Pedras Parideiras, het Huis van de Bevallende Stenen. Deze plek zal het hart van menig geoloog sneller doen slaan. Het graniet dat alomtegenwoordig is in het Arouca Geopark produceert op deze plek kleinere stenen, alsof de ‘moedersteen’ van een kleinere steen bevalt. De kleinere stenen zijn zwart en glanzend en laten los doordat het graniet sneller erodeerd dan de babystenen. De geoloog vertelt ons dat dit verschijnsel nergens anders ter wereld voorkomt en leidt tot allerlei legendes en volksverhalen. Zo zou het een teken zijn van vruchtbaarheid en legden vrouwen de kleine, zwarte stenen onder hun kussens om de kans op zwangerschap te vergroten. 

We laten het kleine, onopvallende dorpje met zijn unieke geologische schatten achter ons en terwijl we een wegvliegende arend nakijken, stel ik me voor dat ik over één van de vele wandelpaden in deze magische bergen loop. Zo zijn er wandelpaden naar rotsen die lijken op traditionele maïsbroden, of wandelpaden naar verlaten dorpjes die worden overgenomen door de natuur. Voor de echte wandelliefhebber is er de GR 28, die je in 90 kilometer door het uitgestrekte, betoverde gebied van de Paiva, Arouca en de Serra da Freita voert. Mijn bucketlist wordt langer en langer…