Wandelen in het Zwarte Woud, algemene introductie

Het Zwarte Woud is een goed toegankelijk middelgebergte met veel afwisseling. Waar je elk seizoen prachtige wandelingen kunt maken van licht tot bijzonder zwaar. In dit artikel beschrijven we het gebied, de meest interessante deelgebieden en wandelroutes.

Over het Zwarte Woud

Het Zwarte Woud is het grootste middelgebergte van Duitsland, gelegen in de deelstaat Baden-Wurttemberg. Het is eveneens het grootste bosgebied van onze oosterburen. Je kunt er eindeloos dolen door duizenden hectaren statige naaldwouden, zonder dat het ooit saai wordt. Want juist te voet ontdek je de vele geheimen en verrassingen die dit soms mysterieuze woud heeft te bieden. Wellicht hoor je de lokroep van het auerhoen op de woeste hoogten rondom de toppen van de Hornisgrinde, Feldberg en Belchen. Of luister je liever naar het geluid van de koekoeksklok, het lokale ambacht van vele romantische dorpjes in de dalen. Méér dan eens zul je van een ‘Schwarzwald Kuche’ genieten. Wellicht laat je je ook weleens verleiden door het proeven van een glaasje schnapps bij zo’n originele ‘schnappsbrünne’.

Het Zwarte Woud is een goed toegankelijk middelgebergte met veel afwisseling. Waar je elk seizoen prachtige wandelingen kunt maken van licht tot bijzonder zwaar. Ook in de winter kun je (op sneeuwschoenen of ski’s) letterlijk alle kanten uit! Behalve het landschap heeft het Zwarte Woud nog meer troeven in huis, die allemaal bijdragen aan een maximaal wandelplezier voor iedereen. Het gehele Zwarte Woud is nu een beschermd natuurgebied, waarin met name het Natuurpark Südschwarzwald (3.940 km2) en Natuurpark Schwarzwald Mitte/Nord (3.750 km2) speciale bescherming genieten.

Er is een zeer uitgebreid netwerk van wandelpaden op diverse niveaus. Je hebt langere, meerdaagse trails en kortere lokale trajecten. Die doorgaans goed op elkaar aansluiten. Met de markering van deze routes zit het wel snor. De Duitse ‘gründlichheid’ zorgt ervoor dat je bijna niet kunt verdwalen. Een ander belangrijk pluspunt is een uitstekend geregeld openbaar vervoer. Vanuit Nederland naar het Zwarte Woud en zeker ook in het gebied zelf. Zo ben je niet gebonden aan dezelfde start- en eindlocatie.

Kortom, het Zwarte Woud is een uitstekende bestemming voor een kortere of langere wandelvakantie. Waar je prima je eigen ‘wandelmenu’ kunt samenstellen. Het is wel een middelgebergte met een daarbij behorend klimaat, maar extreme situaties komen zelden voor. Omdat je zoveel keuze en mogelijkheden hebt èn omdat de infrastructuur uitstekend is geregeld, is het Zwarte Woud een zeer geschikte bergwandelbestemming voor gezinnen met (jongere) kinderen.

Als er al een minpuntje te noemen is, dan moeten we ons beperken tot het feit dat het Zwarte Woud ook bij de Duitsers zelf enorm populair is. Met andere woorden, op veel plekken is het erg druk tijdens het hoogseizoen en tijdens schoolvakanties. Als je buiten die periodes gaat wandelen, dan valt dat best nog mee. Maar je bent veelal vrij om af te wijken van het gemarkeerde netwerk en je eigen spoor te trekken.

Van onze reispartner SNP Natuurreizen

Geografie en landschap van het Zwarte Woud

Het Zwarte Woud ligt ten oosten van het dal van de Bovenrijn in het zuidwesten van Duitsland. Het gebergte heeft een oppervlakte van ruim 6.000 km2 en is daarmee ongeveer even groot als de provincies Noord- en Zuid-Holland bij elkaar. Van noord naar zuid is het Zwarte Woud 180 km lang. De breedte varieert tussen de 35 en 70km. Het Zwarte Woud is geologisch gezien geen gebergte, maar een opstuwing van de randen van het Rijndal. Dit begon ongeveer 65 miljoen jaar geleden, onder de druk van het Alpen Massief. Het Zwarte Woud bestaat voornamelijk uit graniet en gneis (vervormd graniet), maar in het noordelijke deel worden deze stollingsgesteentes bedekt met een laag zandsteen (van sedimenten die met de Rijn werden meegevoerd).

Aan de andere kant van het Rijndal ontstonden tegelijkertijd de Vogezen. Dit in Frankrijk liggende middelgebergte heeft dan ook veel geologische overeenkomsten met het Zwarte Woud. Het is echter een misverstand om te denken dat de landschappen in het  Zwarte Woud en de Vogezen, ongeveer hetzelfde zijn. Er zijn, in welk opzicht dan ook, grote verschillen.

Lees ook:

Het overgrote deel van het Zwarte Woud bestaat uit naaldwoud, waarin de spar en de den overheersen. Aan de donkere sparren (Silva Nigra) heeft het Zwarte Woud wellicht zijn naam te danken. De boomgrens ligt op een hoogte van ongeveer 1200m hoogte. Daar boven tref je vooral hoogveen, dwergstruiken, bergweiden en heide. In lagere delen van het Zwarte Woud en dan met name in rivierdalen overheerst loofwoud, vaak onderbroken door bergweiden. Dalen we verder af naar de Rijnvallei in het westen, dan treffen we wijngaarden over een groot deel van de noord-zuid lengte. Weer iets lager zien we vooral boomgaarden waren kersen en appels domineren.

Gengenbach wijnregio.

Flora en fauna in het Zwarte Woud

Op bergweiden en op de hooggelegen veengebieden komen – naast de algemenere soorten –  ook zeldzame flora voor. Planten zoals biesvaren, pulsatilla, zilverdistel of handdekenskruid, die uiteraard beschermd zijn. Sparrenbomen zijn heer en meester in het Zwarte Woud en die kunnen een hoogte bereiken tot 40 meter en tot 150 jaar oud worden. De loofwouden herbergen vooral eik en beuk. Interessant zijn de hoogveengebieden boven de 1100 meter. Die beslaan slechts 3% van het Zwarte Woud, maar zijn de moeite waard. De omgeving van Hornisgrinde bijvoorbeeld. Daar tref je hooggelegen heidevelden en veenmoerassen. Waarin door weer en wind verminkte bomen een moeizame poging doen om overeind te blijven.

De fauna in het Zwarte Woud staat al langere tijd onder druk van het toerisme en de relatief dicht bevolkte dalen. Toch kun je hier soorten tegen het lijf lopen, die je elders niet zo snel tegen zult komen. Bekend is het auerhoen, waarvan de populatie op 600 à 700 exemplaren worden geschat. Oorspronkelijke bewoners, zoals de beer en de wolf zijn echter al lang uit het Zwarte Woud verdwenen. Volgens sommige bronnen zou de lynx sinds een aantal jaren weer opnieuw inheems zijn in de bossen. De kans om die tegen te komen is echter klein. Maar roodwild zoals edelherten en reeën, wilde zwijnen, roofvogels en (misschien) de wilde kat, kunnen zeker je spoor kruisen.

Behalve de auerhoen, leeft er in het Zwarte Woud nog een ander typisch beestje: de Lumbricus Badensis. Dat is een reusachtige regenworm die een lengte van 60 cm kan bereiken en 35 gram kan wegen. Hij leeft boven de 1.000 meter, in het gebied van de Feldberg en Belchen. Tijdens regenachtige dagen komt het diertje vaak aan de oppervlakte. Dus je hebt een redelijk grote kans dat je hem op je wandelroute daar kunt ontmoeten.

In het Hausach dal.

De hoogste toppen van het Zwarte Woud

De Feldberg is met zijn 1.493 meter de hoogste berg in het Zwarte Woud. Met een hele mooie panorama’s en veel sneeuw in de winter. Wel een beetje verpest omdat er vlak bij de top een groot wintersportcentrum is. Met een enorme drukte! De Belchen, niet ver van de Feldberg, is met 1.414 meter wat lager, maar ook een stuk rustiger. Een mooi stukje natuur met een uitzicht op de Alpen, als het weer goed is. Meer over de wandelmogelijkheden op en rond de Felberg en de Belchen, lees in dit artikel.

De hoogste berg van het Nord Schwarzwald is de 1.164 meter hoge Hornisgrinde. Een hoogveenmoeras ligt daar als een soort lens bovenop. Helaas dat ook hier de moderne techniek aanwezig is. Vlakbij de top staat een 207 meter hoge zendmast, die in 2015 ook nog eens gezelschap kreeg van drie hoge windmolens kreeg op een plek waar Aeolus vaak hard aan het werk is. Gelukkig maakt het hele kleine gletsjermeertje Mummelsee, aan de voet van deze top, weer veel goed. Meer over wandelen op de Hornisgrinde lees je in dit andere artikel.

De Kandel (hoogte 1.241 m) is een eenzame top in het Schwarzwald-mitte, die helemaal omgeven is door diepe valleien en hun beekjes. De berg lijkt hoger dan ie is, omdat het duizend meter lager gelegen Rijndal niet ver ten westen ligt. Een berg met alpiene trekjes, inclusief een aantal uitdagingen voor klimmers.

Uitzicht vanaf de Hornisgrinde, het hoogste punt in het noordelijke Zwarte Woud.

Klimaat en seizoenen

Het Zwarte Woud is een middelgebergte en heeft een semi-continentaal klimaat. Strenge winters en doorgaans prettige zomers. Er valt in iedere maand veel neerslag, maar het is zeer overdreven om te zeggen dat het ‘360 dagen per jaar regent in het Zwarte Woud’. Veel regen valt in zware buien en een groot deel van de jaarlijkse neerslag valt in de vorm van sneeuw. Uiteraard vangen de hoogste toppen de meeste neerslag. De Hornisgrinde in het noorden kan op 1200 mm per jaar rekenen en op de Feldberg in het zuiden, wordt gemiddeld 1.600 mm per jaar gemeten. In lager gelegen gebieden van het Zwarte Woud is dat ongeveer de helft.

Qua temperatuur worden zelden extreme waarden gemeten. Temperaturen van minder dan -15 °C en hoger dan 25 °C zijn zeldzaam in gebieden boven de 1.000 meter. Daaronder zijn de temperaturen gemiddeld tot 5 °C hoger.

In het Zwarte Woud moet je er altijd rekening mee houden dat de weersomstandigheden zeer snel kunnen veranderen, net zoals in iedere bergachtige omgeving. Berucht zijn zware onweersbuien in de zomer, regen, harde wind en lage temperaturen in de herfst en lente, of onverwacht hevige sneeuwval in de winter.

Een verschijnsel dat je vooral in de maanden november en december kunt verwachten, is inversie koude. Omdat koude lucht altijd daalt, zal deze zich verzamelen in het Rijndal. Daar hebben ze dan dagen, soms weken, achtereen een dichte mist en lage temperaturen. De toppen in het Zwarte Woud die hoger zijn dan 800 à 1.000 meter steken daar bovenuit. Volop zon, windstil, prettige temperaturen en een strakblauwe hemel. Het is een geweldige ervaring om boven zo’n wolkenzee te wandelen, waar andere toppen als eilanden bovenuit steken.

Het is moeilijk te zeggen welk seizoen het beste is om te wandelen. In ieder seizoen biedt het Zwarte Woud uitstekende mogelijkheden. Vanaf half april tot eind september heb je – qua weer en begaanbaarheid van het terrein – meestal de beste omstandigheden. In de vroege lente ligt er nog vaak sneeuw in de hogere delen en kan er nieuwe sneeuw bijvallen. Je kunt je sneeuwschoenen meenemen of je hebt een optie om een andere route kiezen. Een mooie periode is de herfst, met z’n prachtige kleuren én de bronsttijd van edelherten (half september/half oktober).

Vanaf half november kunnen de eerste sneeuwbuien vallen en boven de 1000 meter hoogte kan dan al een dik pak sneeuw liggen. Dat doorgaans niet lang blijft liggen, in het begin van de winter. Over de winter gesproken: het Zwarte Woud is het meest sneeuwzekere middelgebergte van Duitsland. Je kunt de mooiste hikes maken op sneeuwschoenen of ski’s. Op trails die daarvoor speciaal aangelegd en gemarkeerd zijn. Helaas valt de hoeveelheid sneeuw ook hier soms tegen, zeker in het begin van de winter. De laatste twee jaar lag er geen cm sneeuw tijdens de kerstvakantieweken. De sneeuwzekerheid (meer dan 90% kans) is het grootste tussen half januari en begin maart!

Gengenbach wijnregio.

Wandelmogelijkheden in het Zwarte Woud

Het Zwarte Woud beschikt over een enorm uitgebreid netwerk aan wandelroutes. Met niet minder dan 32.000 km aan wandelroutes! Van elk niveau en doorgaans uitstekend onderhouden en gemarkeerd. Besef wel dat wandelen in het Zwarte Woud – mede om bovengenoemde redenen – buitengewoon populair is. De Duitsers zijn dol op hun ‘Schwarzwald’, maar ook vele andere nationaliteiten komen er graag voor een wandelvakantie. ‘Er zijn weinig echt rustige plekken te vinden’ wordt vaak gezegd. In het hoogseizoen en de voorjaarsvakanties is het deels waar. Maar rustzoekers kunnen buiten het hoogseizoen gaan en – vooral – beter voor een midweek kiezen dan een lang weekend. Als het een korter verblijf betreft.

Der Schwarzwaldverein

Al in 1864 werd in Freiburg de eerste wandelvereniging van Duitsland opgericht. Het betreft de Schwarzwaldverein, die tot doel had om het Zwarte Woud voor wandelaars te ontsluiten. Door het aanleggen van gemarkeerde trails, het uitgeven van wandelgidsen en topografische kaarten en het plaatsen van schuilhutten en zitbanken. Hun oorspronkelijke doel geldt tot op de dag van vandaag. Maar de vereniging besteedt nu ook veel aandacht aan natuurbeheer, gezamenlijke wandelingen en workshops die op de natuur zijn gebaseerd.

De Schwarzwaldverein heeft in het jaar 2000 een nieuw markeringssysteem ontwikkeld. Een tweekleurige ruit op een witte of gele achtergrond geeft precies aan op welke route dat je zit. Wel zo praktisch in een wandelnetwerk dat in diverse groepen is verdeeld.

Lees ook:

Navigatie

Van veel wandelroutes zijn volop wandelgidsen en topografische kaarten te verkrijgen. Zowel te bestellen via webwinkels, als lokaal verkrijgbaar. Even Googelen op internet en je vindt de details over de wandelroute die je wenst te maken. Bijna elke plaats heeft een VVV-kantoor waar vriendelijke mensen je graag te woord staan en je op de juiste weg helpen. Sommige wandelroutes in het Zwarte Woud zijn zo goed gemarkeerd dat het volgens een aantal makers niet echt nodig is om topografische kaarten van de omgeving bij te hebben. Maar neem ze altijd mee. Of in ieder geval een gps-systeem als back-up navigatie. Bedenk dat je bijvoorbeeld door slecht weer, markeringen kunt missen!

Overnachtingsmogelijkheden in het Zwarte Woud

Elke vorm van accommodatie is in het Zwarte Woud aanwezig. Er zijn hotels in alle prijsklassen, berghutten, bed & breakfast en groepsonderkomens. Reserveren is altijd aan te raden, beslist in het hoogseizoen. Voor welke accommodatie je ook kiest en de beste locaties kunnen snel volgeboekt zijn. Er zijn namelijk vele organisaties die wandelreizen aanbieden in het Zwarte Woud.

De rondtrekkende backpacker, die voornamelijk wil kamperen, zal doorgaans op dagafstand een camping kunnen vinden. Veel (luxe) campings zijn echter geconcentreerd in toeristische plaatsen, zoals rondom de Titisee. In meer afgelegen gebieden en op grotere hoogte neemt het aantal campings snel af. Of je moet flink afdalen om er een te kunnen bereiken. Een alternatief kan zijn een overnachting in berghutten (vanaf € 20,-) of bij particuliere accommodatie. Langs bijna alle grotere wandelroutes wordt je de weg gewezen naar accommodatie in de buurt. Tenslotte is het vaak mogelijk om bijvoorbeeld bij boeren een nachtje te kamperen. Officieel is wild kamperen en bivakkeren verboden in het Zwarte Woud. Maar op enkele plekken lijkt het wel min of meer getolereerd te worden.

Vervoer

Het Zwarte Woud is vanuit Nederland gemakkelijk met de auto te bereiken. De lokale wegen en infra-structuur zijn uitstekend. Op populaire routes, zoals de Schwarzwald Hochstrasse kan het ontzettend druk zijn. In de winter zijn winterbanden beslist noodzakelijk.
Qua openbaar vervoer hoef je je nergens zorgen om te maken. Er zijn goede trein- en busverbindingen met Nederland en België. Ook het lokale vervoer met bussen en over het spoor is uitstekend geregeld. De bus komt tot in de kleinste plaatsen en meest afgelegen lokaties. Met een redelijke frequentie, zodat je vooraf niet allerlei dienstregelingen door hoeft te spitten om van A naar B te komen.

Eten en drinken onderweg

Het is niet nodig om voor vele dagen achtereen je voedsel mee te sjouwen. Ook in kleine plaatsen kun je foerageren en er zijn volop mogelijkheden om bij boeren op het platteland of winkeltjes, verse waar te krijgen. Eten in een restaurant is ook overal mogelijk en hoeft niet duur te zijn. De lokale keuken is niet de meest ideale voor mensen die op hun gewicht willen letten of vegetariërs. Vele vette, gerookte vleeswaren, veel aardappelen en veel bier. Het lokale bekende gebak de ‘Schwarzwalder Kirsch Tort’ is echter een lekkernij, die – vreemd genoeg – lang niet overal op de menukaart staat.

Veiligheid

Het Zwarte Woud is een van de veiligste bestemmingen in Europa. Verhalen over diefstal of andere criminaliteit waarvan buitensporters de dupe werden, worden zelden gehoord. Het enige echte risico zit eigenlijk alleen in het klimaat van dit middelgebergte. De weersomstandigheden, zelden extreem, maar kunnen heel anders zijn dan wat je in een bepaald seizoen zou mogen verwachten. Extra waterdichte en beschermende kleding, goed schoeisel, noodproviand en een tarp of zeil als noodbivak heb je in het Zwarte Woud evengoed nodig als in de Alpenlanden.

Oppennau Allerheiligen Wasserfälle.

Lees ook:

Delen

Waardering
79083
Stem nu !
Bedankt!
Mislukt !

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

CAPTCHA afbeelding

*